Prof. dr. B.L. (Ben) Feringa

Jacobus van 't Hoff Distinguished Professor of Molecular Sciences

over:

'De Kunst om Klein te Bouwen'’

Moleculair ontwerp en chemische synthese vormen de basis voor veel van onze dagelijkse producten varierend van kunststof materialen en geneesmiddelen tot de displays van onze smart phones. Geinspireerd door de natuur richt ons onderzoek zich op beweging op nanoschaal. In deze voordracht wordt dit geillustreerd aan de hand van recente ontwikkelingen zoals slimme geneesmiddelen, responsive zachte materialen en moleculaire machines. Dit resulteerde onder meer in de ontdekking van een moleculaire motor van 1 miljardste meter groot. U wordt meegenomen op mijn persoonlijke ontdekkingsreis tot diep in de nano-wereld en ik deel enkele markante ervaringen na ‘The Magic Call from Stockholm’. Tenslottte zal een perspectief geschets worden hoe deze ogenschijnlijk science fiction achtige kunst om klein te bouwen fascinerende toekomstige innovaties kan bewerkstellingen.

Ben Feringa behaalde zijn doctoraat aan de Universiteit Groningen in Nederland onder begeleiding van professor Hans Wynberg. Na te hebben gewerkt als onderzoekswetenschapper bij Shell in Nederland en bij het Shell Biosciences Centre in het Verenigd Koninkrijk, werd hij benoemd tot docent en in 1988 tot hoogleraar aan de Universiteit Groningen en in 2004 benoemd tot Jacobus H. van 't Hoff Distinguished Professor of Molecular Sciences. Hij werd verkozen tot Buitenlands Erelid van de American Academy of Arts and Sciences en is lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. In 2008 werd hij benoemd tot Academy Professor en geridderd door Hare Majesteit de Koningin van Nederland. Hij is de Nobelprijswinnaar in de scheikunde 2016, samen met Sir J. Fraser Stoddart en Jean-Pierre Sauvage, voor het ontwerp en de synthese van moleculaire machines.

Prof. dr. B. (Barbara) Gravendeel

Wetenschappelijk directeur/prefect van Hortus botanicus Leiden

over:

'Evolutie van bloemen vol list en bedrog’

Maar dat ging helaas niet door vanwege het winterse weer. Er zal worden gekeken naar een nieuw moment.

Bloemen van bedektzadigen zijn doorgaans opgebouwd volgens een vast patroon. In de buitenste kransen ontwikkelen zich kelk- en kroonblaadjes, daarbinnen meeldraden met helmhokjes vol pollen, en in het hart de stamper(s). Insecten, wind of water nemen pollen mee naar een andere bloem voor bestuiving. Doorgaans worden insecten beloond voor hun koeriersdiensten. Maar sommige planten bedriegen hun bestuivers. Aan de hand van modern onderzoek laat ik u zien hoe genduplicatie gevolgd door sub functionalisatie leidde tot de evolutie van een scala aan bloemen vol list en bedrog in het plantenrijk.

Barbara Gravendeel werd na haar studie Biologie in Utrecht (1989-1995) verder opgeleid tot botanisch onderzoeker. Van 1996 tot 2009 werkte ze bij het Nationaal Herbarium Nederland en Instituut Biologie Leiden, eerst als postdoc, daarna als assistent, en tot slot als associate professor. Vanaf 2011 was Barbara groepsleider bij Naturalis Biodiversity Center. Tussen 2011 en 2019 was ze daarnaast lector Biodiversiteit bij Hogeschool Leiden en vanaf 2019 bijzonder hoogleraar Plantenevolutie bij de Radboud Universiteit in Nijmegen. Per 1 mei 2025 is ze aangesteld als Wetenschappelijk Directeur van Hortus botanicus en hoogleraar Plant & Maatschappij bij Universiteit Leiden. Met studenten, medebiologen, en andere nieuwe collega’s wordt de evolutie van stadsplanten bestudeerd: dat gaat sneller dan je denkt.

Prof. dr. A.P. (Auke-Pieter) Colijn

Hoogleraar experimentele astro-deeltjesfysica aan de Universiteit van Amsterdam

over:

'Het missende heelal’

Op alle afstandsschalen kan de dynamica van ons Heelal alleen worden verklaard als we aannemen dat er een grote hoeveelheid nieuwe materie wordt toegevoegd. Ondanks dat er voor elke kilo aan gewone materie – atomen en moleculen dus – ongeveer vijf kilo aan nieuwe materie moet zijn, is deze materie nog nooit direct waargenomen. Donkere materie dus. Het vermoeden is dat deze donkere materie bestaat uit nieuwe, tot nu toe nooit waargenomen deeltjes. Dit verhaal gaat over de zoektocht naar deze nieuwe deeltjes met extreem gevoelige meetapparatuur in een ondergrondslaboratorium in Italië.

Auke-Pieter Colijn is hoogleraar experimentele astro-deeltjesfysica aan de Universiteit van Amsterdam. Tot aan 2015 heeft hij gewerkt aan botsingsexperimenten bij het Fermilab in Chicago en bij CERN in Geneve. De apparatuur waaraan hij heeft gewerkt voor het ATLAS experiment op CERN is gebruikt voor de ontdekking van het Higgs deeltje, waarvoor in 2013 de Nobelprijs voor de natuurkunde is toegekend.
Sinds 2011 houd hij zich bezig met de deeltjes die uit het Heelal de aarde bereiken: astro-deeltjesfysica dus. Hij werkt aan het XENON experiment om zogenaamde donkere materie te ontdekken. Hij heeft als thuisbasis de Universiteit van Amsterdam en het Nederlandse Instituut voor Subtomaire Fysica (Nikhef), maar zijn experiment is gebouwd in het ondergrondse Gran Sasso laboratorium in Italie.

Drs. J. (Jan) Six

Nederlaands kunsthandelaar en kunsthistoricus

over:

'Op Rembrandt raak je nooit uitgekeken’

Jan Six studeerde kunstgeschiedenis en archeologie aan de Universiteit van Amsterdam. Na een jaar onderzoek in Florence vertrok hij naar London om daar te werken op de afdeling oude meester schilderkunst bij veilinghuis Sotheby’s. Na een paar jaar vertrok hij naar de Amsterdamse vestiging van Sotheby’s waar hij vrij snel het hoofd van de afdeling oude schilderkunst werd. Vanaf 2009 startte hij zijn galerie Jan Six Fine Art in Amsterdam, eerst op de Herengracht, thans op de Keizersgracht in het oude Paul Cassirer & Co. pand. Six heeft het laatste decennium vooral z’n focus gelegd op Rembrandt en diens school, wat leidde tot de ontdekking van twee schilderijen, nieuw opgenomen in het oeuvre. Hij presenteerde verscheidene programma’s op de televisie, waaronder Six over Rembrandt de meeste bekendheid genoot.

Drs. J. (Josse) de Voogd

Onderzoeker en publicist

over:

'Over verschillen en onbehagen’

De Voogd schetst een beeldend portret van het Nederland van nu en raakt aan thema's als gezondheid, sociale samenhang, polarisatie, scheidslijnen, diversiteit, 'bubbels' en ruimtelijke segregatie.'
De vraag wordt gesteld hoe maatschappelijke verschillen zichtbaar worden op de electorale kaart van Nederland, Wie haken er af, waar gebeurt dit en waarom?
Tijdens zijn lezing gaat Josse de Voogd in op de sociaal-culturele en politieke scheidslijnen die ons land doorkruisen en bespreekt hij wat deze ontwikkelingen betekenen voor de toekomst van onze samenleving en democratie.

Josse de Voogd is onderzoeker en publicist op het raakvlak van ruimte, politiek en samenleving. Hij publiceert onder andere over de geografie van het stemgedrag en over toenemende verschillen in de samenleving. Samen met René Cuperus schreef hij de 'Atlas van Afgehaakt Nederland', over maatschappelijk onbehagen en bij welke mensen, groepen en in welke regio's dit zich manifesteert. Ook was hij lid van de adviescommissie Versterken Weerbaarheid Democratische Rechtsorde. Daarnaast is hij bekend van diverse tv-optredens waarin hij verkiezingsuitslagen duidt en, in de tv-serie 'Aangehaakt', door Nederland wandelt.

Prof. dr. E. (Eric) Postma

Hoogleraar AI

over:

“Kunstmatige Intelligentie en Menselijke Intelligentie”

In de lezing zal een kort historisch overzicht worden gegeven van kunstmatige intelligentie (AI) onderzoek. Vervolgens worden recente ontwikkelingen op het gebied van AI en Generatieve AI (zoals ChatGPT) uitgelegd en gedemonstreerd. Hierbij wordt een nuchter beeld geschetst van de (on)mogelijkheden van AI. Waar mogelijk wordt de relatie met natuurkundige fenomenen gelegd. De lezing eindigt met een overzicht van recente ontwikkelingen.

Eric Postma is als hoogleraar AI verbonden aan het departement voor Cognitive Science & AI van Tilburg University en de Jheronimus Academy of Data Science in ’s-Hertogenbosch van Tilburg University en Eindhoven University of Technology. De afgelopen 30 jaar heeft hij onderzocht hoe AI toegapast kan worden op taken die normaliter door mensen worden uitgevoerd. Hierbij onderzocht hij met name patroonherkenningstaken op domeinen zoals kunst, astronomie, en geneeskunde.

Prof. dr. J.H.J. (Jan) Hoeijmakers

Hoogleraar Moleculaire Genetica aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, en tevens groepsleider aan: het Prinses Maxima Centrum voor kinderoncologie, en het Oncode Instituut, Utrecht en aan het CECAD, Universiteit van Keulen, Duitsland

over:

“Waardoor verouderen wij? De stand van de wetenschap en wat we eraan kunnen doen”

Al onze erfelijke eigenschappen liggen opgeslagen in het DNA, in de kern van iedere lichaamscel. Echter het DNA wordt voortdurend beschadigd door bijvoorbeeld straling of stoffen in voeding, maar ook door onze eigen ademhaling, waarbij zuurstofradicalen vrijkomen. En zo hopen DNA-schades zich in de loop van de tijd steeds meer op. Gelukkig kan iedere cel de meeste beschadigingen zelf tijdig foutloos repareren, maar sommige beschadigingen niet. Hierdoor kunnen er fouten in onze genetische instructies komen, waardoor de cel kan ontsporen en bijvoorbeeld leiden tot het ontstaan van kanker. Van te veel beschadigingen kunnen cellen ook doodgaan.

Jan hoeijmakers (1951) heeft baanbrekend onderzoek verricht naar het mechanisme van DNA-reparatie. Hij heeft daarbij ontdekt, dat toenemende DNA-schade er ook voor kan zorgen dat cellen minder goed hun functie kunnen uitoefenen en dat dit de hoofdoorzaak is van het verouderingsproces en van talloze verouderingsziekten. Hij vond ook dat calorierestrictie leidt tot minder DNA-schade en dat dit verklaart waarom calorierestrictie veroudering vertraagt. Het onderzoek heeft nieuwe effectieve mogelijkheden geopend voor voedingsinterventies bij kinderen, die lijden aan zeldzame erfelijke DNA-reparatiedefecten, waardoor ze snel verouderen. Momenteel doen Hoeijmakers en zijn team onderzoek naar preventie van veel ouderdom-gerelateerde ziekten bij normale mensen, waaronder neurodegeneratie als bij Alzheimer en Parkinson, maar ook naar het effect van voedingsinterventies bij chirurgie, orgaantransplantatie bij kankerbehandelingen.
En hoewel wij allemaal “ouder” worden, geeft het onderzoek van Professor Hoeijmakers aan, dat wij zelf een belangrijke rol kunnen spelen in de kwaliteit van het ouder worden.